Bauxit aamma aluminiumsoxid

Aluminiumik pilersitsiniarnermi periaaseq savimminernut allanut sanilliullugu allaavoq. kuulti, aqerloq, zinki, savimminerlu qaarsuniit qaqqaniillu piiarneqartarput, soorlu nunatsinni aatsitassarsiornerni nalunnginneqartoq.

Aluminiuliassarli bauxit sioraasumit piiarneqartarpoq. Aluminiuliorneq marraq, anorthosit imaluunniit atortussiassat allat atorlugit teknikkikkut ajornanngilaq, taamaattorli aningaasartuutitigut akilersinnaanani. 

Bauxit nunatani ammasuni piiarneqartarpoq, sumilu tamaani naliginnaasorujussuulluni, pingaartumik ækvatorip (nunarsuup qeqqata) nalaani. Bauxit-eqarfiit ilisimaneqartut suli ima peqartigipput, suli ukiuni 100-ni qularnaatsumik aatsitassarsiortoqarsinnaalluni. Bauxit-i asallugu imaluunniit qaartillugu piaarneqartarpoq, tamatumallu kingorna qimutsuitsunit, umiarsuarnit imaluunniit lastbilinit assartorneqartarput. 

Naliginnaasumik bauxit issup ataani tulliulluni inissisimasarpoq. Siusinnerusukkut bauxit-imik piiaanerup malitsigisaanik nunaminertat annertuumik kusanaallisinneqartarput, piiaaneq naammassingaagat. Ullumikkulli ingerlatsisut akisussaasuusut annertunerujussuarmik nappartitseqqinnissamut pilersaarusiortarput piiaaffimmik ingerlatsitsiffiusussat nalaanni. 

Sumiiffiit avatangiisaanut tulluartunngortinnissaa siunertaralugu pinngortitap napparteqqinniarnerani pissusitoqaanut assigusumik isikkoqarteqqilernissaat anguniarlugu aallarniutigalugu naasut uumassullu nalunaarsorneqartarput. Nunap qaaniittoq issoq naasuilu naasullu uummassutissaat ilanngullugu peerneqariarlutik allamiitinneqarallartarput, tamatumalu kingorna bauxit-imik piiaaneq aallartissinnaanngortarluni. 

Nunaminertamik napparteqqinneqartussami Inuussutissarsiornermut Naalakkersuisoq Siverth K. Heilmann orpimmik ikkussisoq, Alumar-ip akuiaaviani Saõ Luìs-imi, Brasiiliami, septembari 2006
 

Akuiaavimmi bauxit-i aluminiumsoxid-inngortinneqartarpoq (ilisimasaqaqatigiit akornanni taaneqartartoq ‘alumina') atortussiassat kemiimi akulerunneqartarnerat "Bayer-proces"-imik taaneqartartoq periaaseq atorlugu. Aluminiumsoxid pujoralaasaapput qaqortut, umiarsuarnillu nunanut assigiinngitsunut assartorneqartarput aluminiunngortinneqartarlutillu aluminiuliornermik tunisassiorfinni.

Akuiaavinni periutsit atorlugit sinneruttut taaneqartarput "marraq aappaluttumik". Tamanna basisk-iuvoq atorneqarsinnaanngitsoq. Suujunnaarsinneqareerluni panertinneqareeraagat taava inissinneqarsinnaalertarpoq - ilaatigut utertinneqartarpoq bauxit-itut siusinnerusukkut piiarfigineqarsimaviannut. Bauxit-imillu piiaaneq sioqqullugu nunap qaaniissimasoq issoq illikartinneqaqqaarsimasoq qaavanut inissinneqartarpoq. Issumi tassani nutaamik naatsitseqqittoqartarpoq, ukiullu ingerlanerani pinngortitami immikkuullarissusaannik takussutissaqarpiarunnaatarpoq. 

Asseq siulleq 1980-imeersoq bauxit-imik piiaaffiup ingerlanerani. Assip aappaa 2001-imi assilisaq nunap nappartinneqaqqinnerata kingorna orpinnik naatitsivigineqarnerata kingorna. (South Dandulup-imi sapusiaq Australiami) (Assi: Alcoa)

Bauxit-imik piiaaneq pillugu annertunerusumik paasisaqarusukkuit innersuussiviit ataaniittut aqqutigalugit pissarsiarineqarsinnaapput:

Bauxit-imik atueqqittarneq aammalu nappaaqqittarneq:

http://www.alupro.org.uk/mining%20and%20production.htm

Nappartitseqqinnermut periaaseq Australiami Alcoa-p atugaa:
http://www.alcoa.com/australia/en/info_page/Mine_rehab.asp

Bauxit-imik piiaanermi pitsanngoriaatsit:
http://www.environment.gov.au/settlements/industry/corporate/eecp/case-s...

Nappartitseqqiisarnermut pilersaarut:
http://www.doir.wa.gov.au/documents/investment/Bauxite_Mine_Rehabilitati...