Island-imi misilittakkat
Kalaallit Nunaat aluminiumik tunisassiornermik misilittagaqanngilaq – imaluunniit suliniutinik annertuupilorujussuarnik. Kisianni Kalaallit Nunaannut nunat qaninnerpaat arlallit tamanna misilittagaqarfigaat. Norge, Canada Island-ilu erngup nukinga tunngavigalugu aluminiumik tunisassiorneq misilittagaqarfigaat – Canada ukiut 100-t sinnerlugit. Norge-mi erngup nukinganik atugassarititaasut atorlugit suliffissuaqarneq ineriartortinneqarpoq, taamalu inuiaqatigiit aamma ineriartortinneqarlutik. Taamani Norge aningaasaatikippoq annikitsuinnarnillu periarfissaqarluni. Island-imi aluminiumik aatsitsivik siulleq 1969-mi atuutilersinneqarpoq, maannalu 2012-p aallartinnerani pingasunik aatsitsiveqarluni, ataaserlu maanna aamma sanaartorneqarpoq.
Kárahnjúkarip innaallagissiorfiata aluminiumillu aatsitsiviup Alcoa Fjardaálip Islandimi sumiiffii. (Aallerfik: Social Impacts of An Aluminium Plant In East Iceland 2002-2008; Main Findings; Hjalti Jóhannesson; University of Akureyri Research Centre)
Island eqqartukkami matumani tassaavoq isiginiagassaqqissoq aammalu misilittakkanik aallerfissaqqissoq. Alcoa ukiuni 2002-2008 Island-ip kangiani illoqarfeeqqami suliniutini sanaartortippaa, tassani ukiorpassuarni inuit allamut nutsernerat misigineqarsimavoq, aalisakkanillu tunisassiorneq kisimi inuuniutigineqarsimagaluarluni. Suliniutip annertussusaa aammalu tunngaviit Maniitsumi suliniummut assingusorujussuupput, minnerunngitsumik Island-imi nunap immikkoortua inunnik amerlavallaanngitsunit najorneqartoq aammalu illoqarfiit mikisuinnaanerat. Taamaattumik illoqarfiit misilittagaat amerlasuut iluaqutaassapput, aammalu Kalaallit Nunaanni suliniutip piareersarneqarnerani atorneqarsinnaallutik. Aamma aaliangiiniarnerit ingerlanneqarnerini, inuiaqatigiinnut nunallu aningaasaqarniarneranut sunniutit pillugit misilittakkat atorneqarsinnaasussaapput, tassami naliginnaasumik Island Kalaallit Nunaallu assingusutut taaneqarsinnaammata – kisianni eqqaamajuarneqassaaq aamma assigiinngissuteqarmata. Assigiinngissutitut taaneqarsinnaasut ilagaat Island-imi qitiusumik allaffeqarfiit kommunillu akornanni akisussaaffinnik avitseqatigiinnerit.
Alcoap Reydarfjördur-imi aatsitsiviutaata Fjardaál-ip angissusaa, erngup nukinga tunngavigalugu Maniitsumi aatsitsiviliarineqarniartup angeqqatigikannerpaa. Illoqarfeeraq mikivoq – suliniut aallartinneqarmat Reydarfjördur-imi inuit 800 missaaniissimapput. Suliniutip ingerlanneqarnerata ungasippallaanngitsukkut pisimanera tunngavigalugu, innuttaasut, illoqarfimmi suliffeqarfiit, pisortallu suliniutip pilersikkiartuaarneqarnera tamaat eqqaamalluarpaat. Tamanna isumaqarpoq Islandimi misilittagaasimasut katersornissaannut periarfissaqarpugut, taamaasilluta nunatsinni iluaqutissanik annertusaasinnaalluta, aammalu sunniutissanik ajorsinnaasunik annikillisaasinnaalluta.
Naatsumik oqassagaanni misilittagaasimasut tunngavigalugit ilisimasagut annertunerupput aammalu periarfissilluta suliniutip pitsaanerulersinnissaanut. Tamannalu pissutaaqataavoq, nunatsinniit amerlasuut Island-ip kangianut aatsitsivimmik takusaasimanerannut, tassami inuit misilittagallit oqaloqatigisariaammata.
Immikkoortup uuma Island-imi piffissap ingerlanerani misilittakkat katersarineqarsimasut saqqummersinniarsarivai. Paasissutissat ilaat nalunaarusiani avammut saqqummiunneqarsimasuni nassaarineqarsinnaapput, ilaallu Island-imi innuttaasut, suliffeqarfiit, kattuffiit pisortallu ataavartumik saaffigineqartarnerisigut pissarsiarineqarsimallutik.